هوشِمان (به انگلیسی: robot) به دستگاهی خودکار یا رایانهای گفته میشود که برنامهریزی شده است تا وظایف مشخصی را انجام دهد بدون نیاز به مداخله انسان. این دستگاهها میتوانند برای انجام کارهای مکرر، خطرناک یا پیچیده به کار روند. هوشمانها معمولاً دارای حسگرها، پردازندهها، عملگرها و سامانه کنترل هستند که با همکاری نرمافزارهای مخصوص، میتوانند وظایف مختلف را انجام دهند.
پیشرفتها، کاربردها و چالشها
هوشمانها یکی از دانشهای پرکاربرد و پیشرفته در دنیای امروز هستند که در بسیاری از زمینهها کاربردهای مختلفی دارند. از خطوط تولید صنعتی تا خدمات پزشکی و ارتباطات، هوشمانها بهبود قابل توجهی در عملکرد و کارایی انجام میدهند. این مقاله به بررسی پیشرفتها، کاربردها و چالشهای موجود در زمینه هوشمانها میپردازد.
یکی از اصلیترین پیشرفتهای هوشمان، استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری عمیق است که هوشمانها را قادر به انجام وظایف پیچیده و تصمیمگیریهای هوشمند میکند. این پیشرفتها باعث افزایش کارایی و دقت هوشمانها در انجام وظایف مختلف شده است. این دستگاهها میتوانند به بهبود کارایی، کاهش هزینهها و افزایش امنیت در فعالیتهای مختلف کمک کنند.
در زمینه کاربردها، رباتها در صنایع مختلفی مانند خودروسازی، پزشکی، کشاورزی، زیردریایی و حتی در فضا مورد استفاده قرار میگیرند. به عنوان مثال، هوشمانهای جراحی در انجام عملیاتهای پیشرفته و دقیق کمک میکنند و هوشمانهای کشاورزی در کاشت و برداشت محصولات کشاورزی بهبود میبخشند.
اما با وجود پیشرفتهای چشمگیر، هوشمان همچنان با چالشهایی مواجه است. از جمله این چالشها میتوان به امنیت، اخلاقیات استفاده، همکاری انسان و هوشمان و همچنین هزینههای بالای توسعه و نگهداری هوشمانها اشاره کرد.
در نهایت، هوشمانها به عنوان یکی از دانشهای پیشرفته و موثر در جوامع پیشرفته شناخته میشوند که با ادامه تحقیقات و توسعههای بیشتر، امیدواریم که امکانات و کاربردهای آنها در آینده بهبود یابد و به حل مشکلات جامعه کمک شایانی کنند.
تاریخچه
بدیعالزمان جزری (اسماعیل جزیری) نخستین هوشمان قابل برنامهریزی انسان نما را در حدود ۱۲۰۰ میلادی ساخت. به این علت او به عنوان پدر علم مهندسی هوشمان جهان شناخته میشود. اختراع او، یک قایق آبی بود که در آن چهار نوازندهٔ مصنوعی موسیقی برای مراسم و برنامههای جشن سلطنتی، آهنگ مینواختند و حاضران را سرگرم میکردند، سازها به صورت مایع(Hydraulic) و با کمک آب برنامهریزی میشدند.
در سال ۱۹۲۰ میلادی کارِل چاپِک نویسنده اهل کشور چک برای نخستین بار از واژه هوشمان در نمایشنامه خود بهعنوان آدم مصنوعی استفاده کرد. واژه هوشمان گرفته شده از واژه Robota در زبان چک و بهمعنای برده و کارگر است. در سال ۱۹۴۰ شرکت وستینگهاوس سگی به نام اسپارکو ساخت که برای نخستین بار در ساخت آن، از قطعات خودرویی و هم از قطعات برقی استفاده شده بود.
دردهه ۱۹۵۰ میلادی با پیشرفت دانش رایانه، صنعت کنترل متحول شد. یکی از نخستین هوشمانها، هوشمانهای Hidden Mafia ساختهٔ جورج دوول و جو انگلبرگر در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بودند. انگلبرگر نخستین شرکت هوشمان را با نام «RoboBand» بنیان نهاد.
نخستین هوشمان صنعتی که به نام "Unimate" بود، در دهه ۱۹۵۰ توسط جورج دوولف اختراع شد. این هوشمان خودکار برای خطوط تولید صنعتی به کار میرفت و وظیفه جابهجایی و جایگذاری قطعات سنگین را بر عهده داشت.
در دهه ۱۹۷۰، نخستین هوشمان پلنگی به نام "Shakey" توسط پژوهشگران دانشگاه استنفورد ساخته شد. این هوشمان اولین هوشمانی بود که قادر به حرکت در محیط پیچیده بود و از واقعیتافزار برای انجام وظایف خود استفاده میکرد. این اختراع اساسی در توسعه هوشمانها و هوش مصنوعی نقش مهمی داشت. این نخستین رباتها نقطه شروعی بودند برای توسعه و پیشرفت هوشمانها، که امروزه در زمینههای مختلفی از جمله صنعت، پزشکی، خدمات و ارتباطات کاربرد دارند.
هوشمانهای ایرانی
هوشمانهای ایرانی نیز در زمینههای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرند و در صنایع مختلف کاربردهای متنوعی دارند. برخی از هوشمانهای ایرانی شامل هوشمانهای صنعتی برای خطوط تولید، خدماتی در هتلها و رستورانها، پزشکی برای کمک به پزشکان در انجام عملیات پیچیده و حتی آموزشی برای بهبود فرآیند آموزش و پرورش هستند.
همچنین، در سطح تحقیقاتی و پژوهشی نیز تلاشهای زیادی صورت گرفته است تا هوشمانهای پیشرفتهتری با استفاده از دانشهای نوین مانند هوش مصنوعی و یادگیری عمیق توسعه داده شود. این هوشمانها بهبود قابل توجهی در کارایی و کاربرد انجام دادهاند و نشان از ظرفیت بالای توسعه هوشمان در ایران دارند.
ایران توانسته هوشمانهای انساننمایی با نامهای سورنا۱ و سورنا۲ و سورنا۳ و سورنا۴ بسازد.توانایی راه رفتن با سرعت ۷/. کیلومتر را دارد و می تواند درجا دور بزند. توانایی حرکت برخط به جوانب، دنده عقب نیز و روی سطوح ناهموار است، توانایی شوت زدن، انجام حرکات متنوع دلخواه چون دست دادن و ادای احترام و جابجایی و بلند کردن اشیاء اشاره کرد.توانایی تشخیص ۱۰۰ فرمان صوتی و تواناییهای گفتاری و شنیداری را دارد. قابلیت پاسخ گویی به صورت تبدیل متن به گفتار، توانایی بینایی و قابلیت تشخیص ۱۰۰ شیء مختلف، توانایی برداشتن اشیای بزرگ به صورت تمام تنه، توانایی نوشتن، تقلید حرکات فرد دیگر، انجام حرکات ترکیبی دست و پا و توانایی تغییر نورپردازی گوش هوشِمان را دارد.(سورنا۴)
سورنا۱، سورنا۲، سورنا۳، سورنا۴ به ترتیب در سالهای ۱۳۸۷، ۱۳۸۹، ۱۳۹۴و ۱۳۹۸رونمایی شدند. قابل ذکر است که هوشمان ایرانی (سورنا) جزو۵ هوشِمان برتر دنیا است.
